صفحه اصلی » اختلالات شناختی » اختلالات شناختی دمانس عروقی

اختلالات شناختی دمانس عروقی

به طور کلی دمانس عروقی (Vascular Dementia)، به آن دسته از نقائص حافظه و قابلیت های شناختی اطلاق می شود که علت آن بیماری عروق است. امروزه دمانس عروقی به عنوان دومین علت شایع اختلال شناختی مطرح است. در مقام اول، بیماری آلزایمر قرار دارد.

متاسفانه با وجود شیوع بالای این عارضه، یافته های بسیار اندکی در مورد علل بیولوژیک و شیمیایی آن در دسترس است و هیچ یافته پاتولوژیک اختصاصی برای تشخیص قطعی آن وجود ندارد. تخمین زده شده که ۶ تا ۱۰ درصد از افراد بالای ۶۵ سال جوامع مبتلا به دمانس هستند و این میزان به طور مستقیم با افزایش سن رو به رشد است.

به طور کلی چهار پاتولوژی کلی برای تشریح دمانس عروقی مطرح است: انفارکت های شریان های بزرگ و کوچک، انفارکت های راجعه و کاهش پرفیوژن. مطالعات نشان داده اند که انفارکت های شریان های بزرگ عامل بیشتر موارد دمانس پس از حملات مغزی هستند. به علاوه ارتباط بسیار نزدیکی میان سن بیمار، سطح پایین تحصیلات و بروز دمانس پس از حملات مغزی تعریف شده است. همراهی دمانس پس از حمله مغزی و ریسک فاکتورهای عروقی نظیر فشارخون بالا، دیابت، هیپرلیپیدمی و استعمال دخانیات نیز به اثبات رسیده است.

● درمان و پیشگیری

متاسفانه هیچ دارویی تاکنون از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، برای درمان دمانس عروقی مورد تایید قطعی قرار نگرفته است. به هر حال، کاربرد مهارکننده های کولین استراز و نیز آنتاگونیست های گیرنده

ان- متیل دی-آسپارتات برای درمان دمانس عروقی مورد ارزیابی قرار گرفته اند.

دونپزیل (Donepezil) اولین مهارکننده کولین استراز بود که در درمان دمانس عروقی مورد بررسی قرار گرفت. دو مطالعه وسیع تصادفی و با استفاده از دارونما برای مقایسه اثربخشی، روی مصرف کنندگان دونپزیل ۵ و ۱۰ میلی گرمی به شکل روزانه نشان داد که این دارو به میزان قابل توجهی نمره بندی (ADAS-COG) را در بیماری آلزایمر بهبود می بخشد. این جدول نمره بندی، میزان نقص حافظه، قابلیت های جامع زبان، تمرکز و توجه و نیز سایر توانایی های شناختی را مورد ارزیابی قرار می دهد. ادامه بررسی این گروه بیماران در درازمدت نشان داده که پس از گذشت ۵۴ هفته، در بیمارانی که از ابتدا از این گروه دارویی استفاده کرده اند، در مقایسه با آنهایی که در مطالعه تکمیلی تر به گروه اضافه شده اند، بهبود قابل توجه تری مشاهده می شود.

گالانتامین، در دو مطالعه تصادفی دوسوکور با استفاده از دارونما روی بیماران دمانس عروقی مورد بررسی قرار گرفته است. پس از گذشت ۲۶ هفته، بهبود قابل توجهی در گروه بیماران مصرف کننده گالانتامین با دوزاژ ۱۶ تا ۲۴ میلی گرم در روز مشاهده شد. هرچند که تعدادی از بیماران به دنبال بروز عوارض جانبی دارو، به ویژه مشکلات گوارشی، از مطالعه انصراف دادند.

ریواستیگمین (Rivastigmine)، در یک مطالعه تصادفی با استفاده از دارونما در ۷۱۰ بیمار ۵۰ تا ۸۵ ساله مورد ارزیابی قرار گرفت. به جز در بیماران جوان (۵۰ تا ۷۰ سال) ریواستیگمین بر دارونما برتری قابل توجهی نشان داد. این وضعیت چنین توجیه شد که در بیماران جوان تر، پاتولوژی بیماری بیشتر مشابه دمانس عروقی و در بیماران سالمند این پاتولوژی مشابه بیماری آلزایمر است. متاسفانه در گروه جوان تر مرگ و میر بیشتر از دیگر گروه گزارش شد.

ممانتین (Memantin) در دو مطالعه بزرگ برای درمان دمانس عروقی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج چنین بودند که ممانتین با دوز روزانه ۲۰ میلی گرم، نمره دهی را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد. نکته مهم آن که در تمامی این مطالعات معیاری که برای ارزیابی بالینی بیماران مورد استفاده قرار گرفته، برای بیماری آلزایمر تعریف شده است. به علاوه به سختی می توان نتیجه گرفت که کدام گروه از بیماران بیشترین فایده را از هر کدام از این داروها می برند. پاتولوژی دخیل و نیز سن، ممکن است برای پیش بینی میزان پاسخ دهی درمانی کاربرد داشته باشند، اما برای اطمینان به این معیارها، مطالعات تکمیلی مورد نیاز است. یافته های اخیر کاربرد گسترده مهارکننده های کولین استراز و نیز ممانتین را در درمان دمانس عروقی مورد تایید قرار نمی دهند.

● تعدیل عوامل خطر

هنگامی که برای فرد بیماری، دمانس عروقی یا اختلال شناختی عروقی تشخیص داده می شود، باید توجه پزشک مستقیما روی پیشگیری و نیز تعدیل ریسک فاکتورهای مسبب جلب شود. مطالعات ارتباط احتمالی را میان افزایش فشار خون، بالا بودن سطح کلسترول سرم و دیابت با ابتلا به دمانس عروقی نشان داده اند. تحقیقات تکمیلی تر آثار داروهای ضدفشارخون را بر دمانس مورد بررسی قرار می دهند. به طور کلی کاهش فشارخون شیوع دمانس را کاهش می دهد، اما هنوز مشخص نیست که آیا فواید درمان با داروهای ضدفشارخون فقط ناشی از پایین آوردن فشارخون توسط این داروهاست یا این گروه داروها آثار مثبت دیگری نیز روی سیستم عصبی دارد. به علاوه، ارتباطی میان ابتلا به دیابت و دمانس مشخص شده است. هم اکنون اثر میزان قند خون روی قابلیت های شناختی در دست بررسی است، زیرا این تئوری مطرح بوده که کنترل قند خون ممکن است خطر بروز اختلال شناختی عروقی را کاهش دهد. به علاوه، هیپوگلیسمی در سالمندان قابلیت های شناختی را کاهش می دهد. بی شک کنترل صحیح قند خون و پیشگیری از هیپوگلیسمی در سالمندان به سادگی امکان پذیر نیست، هرچند که اهمیت زیادی در کاهش میزان مرگ و میر آنان دارد.

داروهای کاهنده چربی در پیشگیری از بیماری های قلبی عروقی موثر هستند، بنابراین در پیشگیری از دمانس عروقی نیز مطرح هستند. پایین آوردن سطح کلسترول خون کاهش ۱۶درصدی را در وقوع مجدد حملات مغزی در بیماران با سابقه پزشکی این مشکلات نشان می دهد. به هر حال پزشکان امیدوارند که پایین نگه داشتن سطح کلسترول خون در کاهش بروز اختلال شناختی عروقی به ویژه در سالمندان موثر باشد.

آسپیرین و سایر درمان های ضدپلاکت در پیشگیری از حملات مغزی کارآمد هستند. پنتوکسی فیلین و آسپیرین به هر حال در دمانس مولتی انفارکت سودمند هستند. مطالعه ای برای مقایسه سیلوستازول و آسپیرین در مبتلایان به دمانس عروقی انجام شده است. در این مقاله پیشنهاد شده که تا به دست آمدن اطلاعات بیشتر در مورد اثربخشی داروهای ضدپلاکت در درمان دمانس عروقی، توصیه های انجمن قلب آمریکا، انجمن سکته مغزی آمریکا و انجمن متخصصان بیماری های قفسه سینه این کشور برای پیشگیری ثانویه از حملات مغزی الگوی درمانی قرار گیرد. آسپیرین روزانه ۵۰ تا ۳۲۵ میلی گرم، کلوپیدوگرل ۷۵ میلی گرم روزانه، آسپیرین ۲۵ میلی گرم همراه با دیپیریدامول ۲۰۰ میلی گرم دوبار در روز از جمله درمان های مورد تایید این انجمن های علمی هستند.

منبع: US Pharmacist, Dec ۲۰۰۹
نویسنده: دکتر شیرین میرزازاده

Views All Time
Views All Time
Views Today
Views Today

این مطالب را نیز ببینید!

اختلالات شناختی دمانس نوع آلزایمر (DAT)

دمانس اختلالی است که با نقص‌های شناختی متعدد، شامل ضعف حافظه مشخص می‌شود. با این …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *